Дональд Трамп әкімшілігі Иранға қатысты әскери стратегиясын қайта қарап, CENTCOM-мен бірлескен құпия брифинг өткізді. Сарапшылар бұл қадамды аймақтағы шиеленістің жаңа шегі деп бағалауда.
Вашингтон – Тегеран арасындағы текетірес: Соңғы мәліметтер
Америкалық «Axios» басылымының хабарлауынша, Ақ үй Иранның ядролық бағдарламасына және оның аймақтағы прокси-күштеріне қарсы шұғыл әскери шаралардың жоспарын талқылауға кіріскен. АҚШ Орталық қолбасшылығының (CENTCOM) өкілдері президентке Иранның стратегиялық нысандарына нүктелі соққы беру мүмкіндіктері мен салдарлары туралы егжей-тегжейлі есеп берген.
Трамптың «Максималды қысым 2.0» стратегиясы
Екінші мерзіміне келген Дональд Трамп Иранға қатысты ұстанымын бұрынғыдан да қатайта түскені байқалады. Егер бірінші мерзімде негізгі салмақ экономикалық санкцияларға салынса, қазіргі таңда «үстел үстінде» әскери сценарийлердің басымдығы айқын көрінуде.
Бұл жоспардың пайда болуына бірнеше фактор әсер еткен:
Ядролық қарқын: Халықаралық бақылаушылар Иранның уранды байыту көрсеткіші қауіпті шекке жақындағанын ескертуде.
Аймақтық қақтығыстар: Тегеранның Израильмен және Парсы шығанағындағы елдермен қарым-қатынасының нашарлауы Вашингтонды белсенді қимылға итермелеп отыр.
CENTCOM дайындығы: Генералдар аймақтағы АҚШ базалары мен одақтастарын қорғау үшін «алдын алу шараларын» (preventive measures) қарастыруды ұсынған.
Сарапшылар не дейді?
Халықаралық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі мамандар бұл жағдайға екіұдай баға беруде. Бір топ сарапшылар Трамптың бұл әрекетін «стратегиялық тежеу» (deterrence) деп санайды. Яғни, әскери күшті көрсету арқылы Иранды келіссөзге мәжбүрлеу.
Алайда, екінші топ қауіптің жоғары екенін айтады. «Кез келген қате есеп немесе абайсызда жасалған соққы бүкіл Таяу Шығысты өртке орауы мүмкін. Иранның жауап беру әлеуеті мен Ормуз бұғазындағы мұнай тасымалының тоқтап қалу қаупі әлемдік экономикаға ауыр соққы болады», — дейді саясаттанушылар.
Геосаяси салдары
Иранға қарсы әскери жоспардың жариялануы Орталық Азия елдеріне де әсер етпей қоймайды. Аймақтағы тұрақсыздық энергия ресурстарының бағасына және логистикалық тізбектерге тікелей ықпал етеді. Сондай-ақ, Ресей мен Қытайдың бұл жағдайдағы позициясы АҚШ-тың жоспарларына айтарлықтай түзетулер енгізуі мүмкін.
Түйін: «Axios» таратқан ақпарат Ақ үйдің Иран мәселесін шешуде дипломатиядан гөрі күшке көбірек сүйенетінін көрсетіп отыр. Дегенмен, бұл нақты соғыстың басталуы ма, әлде кезекті саяси қысым ба – оны алдағы айлардың еншісіндегі CENTCOM-ның аймақтағы іс-қимылдары көрсетпек.