Бір кездері қатаң бақыланатын, бірақ іс жүзінде жұмыс істеп тұрған Ресей интернеті бүгінде миллиондаған азаматтың күнделікті тіршілігіне кедергі болатын тосқауылдар жүйесіне айналды. Украинадағы соғыс желеуімен енгізілген шектеулер енді саяси бумерангқа ұласып, Путиннің рейтингін 2022 жылғы толыққанды басқыннан бергі ең төменгі деңгейге түсірді.
Бір дауыстан — сансыз тыйымға дейін
Ресей үкіметі Украинадағы соғысқа қарсы онлайн наразылықты басып-жаншу мақсатында репрессивті заңдар желісін кеңейте берді. Мемлекет цифрлық кеңістікті бақылауда ұстауда елеулі шеберлікке жетті — тәуелсіз жаңалықтар сайттарын және Facebook сияқты әлеуметтік желілерді тосты, WhatsApp сияқты мессенджерлердегі шифрланған қоңыраулардың сапасын мүлдем ұғынуға болмайтын деңгейге дейін нашарлатты. NPR
Бұдан да асып түсетіні — кейде бірнеше күнге созылатын мобильді интернеттің толық өшірілуі және виртуалды жеке желілерді — VPN-дерді қылмыстық жауапкершілікке тарту. VPN бұған дейін мемлекет санкциялаған мазмұннан тыс ақпаратқа қол жеткізудің жалғыз жолы болатын. NPR
Telegram тосқауылы: соғыс шекарасынан да шағым
Соңғы шектеулердің ең жарқын мысалы — кеңінен қолданылатын Telegram мессенджерінің баяулатылуы. Ресейдің шекаралық аймақтарында тұрғындардың Украина дрондарының шабуылдары туралы нақты уақытта ақпарат алу мүмкіндігі жойылды. Осының нәтижесінде Кремльді қолдаушылар мен оппозиция өкілдері бірдей — интернет шектеулері дұрыс шешім емес деген ортақ тұжырымға келді. KTEP 88.5 FM
Мессенджердің негізін қалаушы Павел Дуров биліктің Telegram-ды блоктауға деген ұмтылысын «өз халқынан қорқатын мемлекеттің қайғылы бейнесі» деп бағалады.
«Ұлттық мессенджер» — ешкім сенбейтін жауап
Telegram-ның орнын басу мақсатында Путин 2025 жылдың маусымында жарлық шығарып, VK платформасы негізінде «Макс» атты мемлекеттік мессенджер іске қосылды. 2025 жылдың желтоқсанында Мәскеуден тыс барлық тұрғын үй кеңселеріне тұрғындармен тек «Макс» арқылы байланысу міндеттелді. Алайда сарапшылар бұл платформаға деген халық сенімі өте төмен екенін атап өтуде. Zona Media
VPN-ге қарсы «аулау»
2026 жылдың сәуіріне дейін Яндекс, VK, Сбербанк, Ozon, Wildberries сияқты ірі IT-компанияларға VPN пайдаланатын қолданушылардың өз платформаларына кіруін бұғаттау жөнінде нұсқау берілді. Бас тартқандар IT-аккредитациясынан және ақ тізімдегі орнынан айырылу қаупімен бетпе-бет келді. Zona Media
Путин: «Аналогтық президент» желіні білмей ме?
Путин смартфон пайдаланбайтыны, баяндамаларын қағаз түрінде алатыны белгілі. Ол бұл шектеулерге тікелей пікір білдірмегенімен, батыстық технологияларды батыс барлау агенттіктерінің ықпалына шалдыққан деп қарайтынын жасырмаған. KTEP 88.5 FM
Бірақ сәуірдің соңында Путин теледидарлық үкімет отырысында мобильді интернет өшірулерін терроризмнің алдын алудың маңызды құралы ретінде қорғады. Алдын ала ескерту беру қылмыскерлерге мінез-құлқын өзгертуге мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Plataforma Media
Рейтинг ериді, сайлауға беске айдан аз уақыт
Путиннің рейтингі интернет шектеулеріне байланысты төмендеп барады — бұны мемлекеттік сауалнамалар да мойындайды. Соғыстың бесінші жылы халықта шаршаудың белгілері байқалып, экономика қиналып тұрған кезде, бұл интернет-шектеулер жер астында қайнаған кең наразылықтың найзасына айналуы мүмкін. NPR
Саяси аналитиктер бұл шектеулерді Путиннің 2022 жылдан бергі ең төмен рейтингінің басты себебі деп атады. Наразылық жалпы халықтан ғана емес, бизнесмендер, әскери шенеуніктер мен парламент мүшелерінің қатарынан да естілуде. Бес айдан кейін өтетін заң шығарушы органдардың сайлауы қарсаңында «Бірыңғай Ресей» партиясы 30 пайыздан аз рейтингпен тұр. Plataforma Media
Қазақстанға сабақ
Ресейдегі цифрлық цензура тарихы Қазақстан үшін де айна іспетті. 2022 жылғы Қаңтар оқиғалары кезінде Қазақстанда да интернет толық өшірілгені ел жадында. Сарапшылар: интернетті «қауіпсіздік» деп өшіру — халық наразылығын тежеудің уақытша ғана емес, ақырында бумерангқа айналатын шарасы деп ескертеді.
Материал New York Times, NPR, Bloomberg және Zona.Media ашық деректері негізінде дайындалды.